Είστε εδώ

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα στην Ελλάδα (Αναφορά Δράσης 2017)

Το 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν υπηρεσίες στην Αθήνα και σε καταυλισμούς στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής, τη Στερεά Ελλάδα, τη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο, καθώς και τη Βόρεια Ελλάδα - στη Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα και τα περίχωρά τους.

MSF

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέχουν ιατρική και ανθρωπιστική βοήθεια σε αιτούντες άσυλο και μετανάστες στην Ελλάδα από το 1996. Το 2014, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα διεύρυναν τις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες των αιτούντων άσυλο που έφταναν στα νησιά και την ηπειρωτική χώρα. Από το 2016, οι ιατρικές ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Ελλάδα προσφέρουν υπηρεσίες που περιλαμβάνουν βασική φροντίδα υγείας, θεραπεία για χρόνια νοσήματα, φροντίδα σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, φυσικοθεραπεία, ατομική και ομαδική/οικογενειακή κλινική ψυχολογική φροντίδα, καθώς και ψυχιατρική φροντίδα, παράλληλα με ένα ολοκληρωμένο πακέτο κοινωνικής υποστήριξης. Το 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν υπηρεσίες στην Αθήνα και σε καταυλισμούς στην ευρύτερη περιοχή της Αττικής, τη Στερεά Ελλάδα, τη Λέσβο, τη Χίο και τη Σάμο, καθώς και τη Βόρεια Ελλάδα - στη Θεσσαλονίκη, τα Ιωάννινα και τα περίχωρά τους.

Στη διάρκεια του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα συνέχισαν να βλέπουν τις επιπτώσεις των πολιτικών αποτροπής και ανάσχεσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) στην υγεία των ανθρώπων που βρίσκονται στην Ελλάδα. Έπειτα από το κλείσιμο της βαλκανικής οδού και την υπογραφή της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας τον Μάρτιο του 2016, οι άνθρωποι παραμένουν εγκλωβισμένοι στα νησιά του Αιγαίου και την ηπειρωτική χώρα. Το 2017, το 60% των ανθρώπων που έφτασαν στις ελληνικές ακτές ήταν γυναίκες και παιδιά.

Πέρα από τους καλοκαιρινούς μήνες, όταν οι αφίξεις στα νησιά αυξάνονται λόγω της βελτίωσης του καιρού που διευκολύνει το θαλάσσιο πέρασμα, οι αφίξεις το 2017 παρέμειναν υψηλές –γύρω στους 4.500 ανθρώπους τον μήνα – και τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο. Οι νέες αφίξεις ήταν κυρίως οικογένειες από τη Συρία και το Ιράκ, που έφευγαν απευθείας από περιοχές που είχαν πολιορκηθεί στις χώρες τους, έχοντας ταξιδέψει μέσω Τουρκίας. Τους δύο τελευταίους μήνες του έτους, οι αφίξεις μειώθηκαν κάπως, αλλά παρέμειναν κατά 40% υψηλότερες συγκριτικά με την ίδια περίοδο το προηγούμενο έτος. Η κατάσταση αυτή είχε ως αποτέλεσμα δραματικές συνθήκες συνωστισμού στα κέντρα υποδοχής στα νησιά. Στο αποκορύφωμα αυτής της περιόδου, περισσότεροι από 8.300 άνθρωποι ήταν εγκλωβισμένοι στη Λέσβο, με το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης να έχει χωρητικότητα μόλις 2.300 ατόμων, ενώ περισσότεροι από 2.300 άνθρωποι ήταν εγκλωβισμένοι στη Σάμο, με το αντίστοιχο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης να έχει χωρητικότητα μόλις 1.000 ατόμων. Τον Νοέμβριο και τον Δεκέμβριο, έπειτα από πιέσεις από πολλές ΜΚΟ, συμπεριλαμβανομένων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, η ελληνική κυβέρνηση επιτάχυνε προσωρινά τη μεταφορά ευάλωτων ατόμων στην ηπειρωτική χώρα, αποσυμφορώντας κάπως τις δομές υποδοχής. Ωστόσο, στις αρχές του 2018, η έλλειψη στέγης στην ηπειρωτική χώρα είχε ως αποτέλεσμα τη δραστική μείωση των μετακινήσεων αυτών. Κατά συνέπεια, πολλοί άνθρωποι που έχουν αναγνωριστεί ως ευάλωτοι ήταν καθηλωμένοι στα νησιά. Όσο εφαρμόζονται αυτές οι πολιτικές ανάσχεσης, ο συνωστισμός, οι άθλιες συνθήκες και η ελλιπής πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες όπως η φροντίδα υγείας θα παραμένουν ο κανόνας στους καταυλισμούς των νησιών, επηρεάζοντας σημαντικά τη σωματική και ψυχική υγεία των ευάλωτων ατόμων.

Το 2017, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μείωσε τη χρηματοδότηση προς τις ΜΚΟ, το οποίο οδήγησε σε μία αισθητή μείωση της βοήθειας που αυτές παρείχαν σε αιτούντες άσυλο σε όλη τη χώρα. Καθώς το πρόγραμμα επανεγκατάστασης έληξε τον Σεπτέμβριο του 2017 και οι οικογενειακές επανενώσεις επιβραδύνθηκαν δραστικά, τους τελευταίους μήνες του έτους δεν υπήρχαν αρκετές ευκαιρίες για τους αιτούντες άσυλο να επανενωθούν με τις οικογένειές τους σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες και κατά συνέπεια αυξήθηκε η πίεση στις δημόσιες υπηρεσίες στην Ελλάδα, που είχαν ήδη πληγεί από την κρίση. Οι κλινικές των Γιατρών Χωρίς Σύνορα που περιθάλπουν μετανάστες και αιτούντες άσυλο στην Αθήνα συνέχισαν να διαπιστώνουν δυσκολίες στην πρόσβαση στις δημόσιες υπηρεσίες υγείας για πολλούς από τους ασθενείς μας, εξαιτίας των γραφειοκρατικών εμποδίων και της έλλειψης διερμηνέων.

Πέρα από τις ιατρικές παρεμβάσεις, που περιγράφονται με λεπτομέρειες στην έκθεση αυτή, το 2017 οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έκαναν σημαντικές δωρεές σε διάφορους συνεργαζόμενους φορείς σε όλη την Ελλάδα, συνολικής αξίας πάνω από 2 εκατομμύρια ευρώ. Οι δωρεές αυτές αφορούσαν κυρίως καταλύματα και είδη για τον χειμώνα σε δήμους και ΜΚΟ, καθώς και φάρμακα, ιατρικό υλικό και κουβέρτες σε δημόσια νοσοκομεία και ΜΚΟ. Το 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα απασχολούσαν κατά μέσο όρο 232 εργαζομένους: 198 Έλληνες και 34 άτομα διεθνές προσωπικό.

 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Αθήνα: Κέντρο Φροντίδας Ημέρας
Αθήνα: Κέντρο Πλατείας Βικτωρίας
Αθήνα: Κλινική Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων
Νησιά Αιγαίου: Λέσβος
Νησιά Αιγαίου: Σάμος
Νησιά Αιγαίου: Χίος
Βόρεια Ελλάδα: Θεσσαλονίκη
Βόρεια Ελλάδα: Ιωάννινα
Δημόσιες παρεμβάσεις και επικοινωνία

 

 

 

 

ΑΘΗΝΑ: Κέντρο Φροντίδας Ημέρας

Τον Σεπτέμβριο του 2016, για να ανταποκριθούν στις ανάγκες σωματικής και ψυχικής υγείας των ευάλωτων ατόμων στην Αθήνα, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα άνοιξαν το Κέντρο Φροντίδας Ημέρας, που εστιάζει σε δραστηριότητες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και ψυχικής υγείας, καθώς και σε φροντίδα για θύματα σεξουαλικής βίας και θεραπεία για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Τον Ιούλιο του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ξεκίνησαν να παρέχουν επίσης θεραπεία για χρόνια νοσήματα, προκειμένου να καλύψουν τις ανάγκες των ασθενών που μένουν στην Αθήνα μεγαλύτερο διάστημα. Το Κέντρο Φροντίδας Ημέρας παρέχει στους ασθενείς ένα ολοκληρωμένο πακέτο κοινωνικής υποστήριξης, ενώ είναι σημαντικός ο ρόλος του ως σημείου παραπομπής στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, με εξειδικευμένους διαπολιτισμικούς μεσολαβητές που συνοδεύουν τους ασθενείς στα ραντεβού επανεξέτασης σε νοσοκομεία. Η κινητή ομάδα πραγματοποιεί συνεδρίες προαγωγής και εκπαίδευσης υγείας σε δομές φιλοξενίας σε διάφορα σημεία της πόλης.

 

Κύρια προβλήματα

  • Αυξημένος όγκος δραστηριοτήτων με περιορισμένο χώρο και ανθρώπινο δυναμικό μεγάλος χρόνος αναμονής για τους ασθενείς
  • Αυξημένος αριθμός επειγόντων περιστατικών για παραπομπή σε νοσοκομείο
  • Μη πρόσβαση στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δεν αποζημιώνονται για τα φάρμακα και τις εξετάσεις των ασθενών
  • Πολύπλοκη διαχείριση περιστατικών που απαιτεί ένα ολοκληρωμένο πακέτο κοινωνικής υποστήριξης

 

Φροντίδα σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας

Το 2017, ο αριθμός των συνεδριών σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας αυξήθηκε εξαιτίας της αύξησης των επισκέψεων επανελέγχου και της συστηματικής ενημέρωσης των επωφελούμενων για τις υπηρεσίες.

Οι γυναικολογικές συνεδρίες εστίαζαν στη θεραπεία για λοιμώξεις των γεννητικών οργάνων, διαταραχές εμμήνου ρύσης, δυσκοιλιότητα, αιμορροΐδες, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα και λοιμώξεις του ουροποιητικού.

Στις αρχές του 2017, ενισχύθηκε η εστίαση στη σεξουαλική βία με την αυξημένη ενημέρωση για τις σχετικές υπηρεσίες, την καθιέρωση μιας τυποποιημένης διαδρομής των ασθενών που έχουν υποστεί σεξουαλική βία, στις υπηρεσίες του Κέντρου Φροντίδας Ημέρας και την εφαρμογή προληπτικού ελέγχου σεξουαλικής βίας σε όλες τις πρώτες συνεδρίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας. Η χαμηλή αναλογία ανδρών θυμάτων εξαιτίας του έντονου στίγματος και η δυσκολία να εξασφαλιστεί ότι τα θύματα σεξουαλικής βίας ζητούν φροντίδα σε λιγότερο από 72 ώρες μετά την επίθεση παραμένουν προβλήματα.

Γυναικολογικές συνεδρίες1.780
Συνεδρίες προγεννητικής φροντίδας2.102
Αιτήματα για διακοπή κύησης 88
Συνεδρίες με θύματα σεξουαλικής βίας192
Συνεδρίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας4.785

 

Φροντίδα ψυχικής υγείας

Ο αριθμός των συνεδριών ψυχικής υγείας αυξήθηκε στις αρχές του 2017, εν μέρει λόγω της εκκένωσης του καταυλισμού του Ελληνικού, από όπου πολλοί ασθενείς παραπέμφθηκαν στο Κέντρο Φροντίδας Ημέρας.

Το 59% των ασθενών ήταν γυναίκες και το 41% άντρες. Οι περισσότεροι ασθενείς ήταν 20-49 ετών. Το άγχος παραμένει η συχνότερη διάγνωση, και ακολουθεί το ψυχολογικό τραύμα και η κατάθλιψη. Οι πιο συχνοί επιβαρυντικοί παράγοντες ήταν οι συνθήκες διαβίωσης των ασθενών, μια προϋπάρχουσα διαταραχή ψυχικής υγείας, ο χωρισμός από την οικογένεια και η απώλεια, το πλαίσιο της αναγκαστικής μετανάστευσης, η σεξουαλική βία και η αίσθηση της απειλής.

Οι ασθενείς βιώνουν έντονη ανασφάλεια και ψυχολογικό τραύμα από εμπειρίες του παρελθόντος και του παρόντος, και αυτό έχει ως αποτέλεσμα αυξανόμενα ψυχολογικά προβλήματα ή ακόμη και ψυχοπαθολογία. Οι παραπομπές για ψυχιατρικές αξιολογήσεις αυξάνονται, τόσο εσωτερικά όσο και από άλλους φορείς, το ίδιο και η ανάγκη για ψυχοτρόπα φάρμακα, κάτι που θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί εάν οι βασικές ανάγκες των ασθενών καλύπτονταν με πιο ολιστικό τρόπο.

Συνεδρίες κλινικής ψυχολογικής φροντίδας

Συνεδρίες ψυχιατρικής φροντίδας

1.401

312

 

Χρόνια νοσήματα

Τον Ιούλιο του 2017, το Κέντρο Φροντίδας Ημέρας άρχισε να παρέχει θεραπεία για τα πέντε συχνότερα χρόνια νοσήματα: διαβήτη, υπέρταση, υποθυρεοειδισμό, άσθμα / χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια και επιληψία. Σκοπός των συνεδριών ήταν η κατάλληλη αρχική αξιολόγηση από γιατρό και η εκπαίδευση του ασθενούς από νοσηλευτή. Ωστόσο, στο μέλλον οι επανέλεγχοι θα διεκπεραιώνονται αποκλειστικά από νοσηλευτή. Η πρόσβαση σε φάρμακα, εργαστηριακές εξετάσεις και συνεδρίες με ειδικούς παραμένει προβληματική, ακόμη και για τους ασθενείς με ΑΜΚΑ, αλλά πολύ περισσότερο για τους ανθρώπους που δεν έχουν τα απαραιτητα έγγραφα. Οι κακές συνθήκες διαβίωσης δημιουργούν σοβαρά προβλήματα για τη διαχείριση περιστατικών και τον επανέλεγχο των ασθενών με χρόνια νοσήματα.

Η κοόρτη των ενεργών ασθενών στο τέλος του 2017 αποτελούνταν από 103 ασθενείς. Τα πιο συχνά προβλήματα υγείας συνδέονταν με υπέρταση, διαβήτη τύπου Ι και υποθυρεοειδισμό, ενώ πολλοί ασθενείς παρουσίαζαν συνδυασμό προβλημάτων υγείας. Πάνω από το 60% των ασθενών ήταν 18-49 ετών, με περίπου το 30% να είναι πάνω από 50 ετών.

Συνεδρίες για χρόνια νοσήματα

635

 

Κοινωνική υπηρεσία                 

Η κοινωνική υπηρεσία του Κέντρου Φροντίδας Ημέρας άρχισε να λειτουργεί τον Αύγουστο του 2017 και αποτελείται από γραμματεία, προϊστάμενο κοινωνικών λειτουργών και δύο κοινωνικούς λειτουργούς. Ο ρόλος των κοινωνικών λειτουργών γρήγορα επεκτάθηκε από το κλείσιμο ιατρικών ραντεβού κατόπιν αιτήματος από τις ομάδες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, ψυχικής υγείας και χρόνιων νοσημάτων στην παροχή ενός σύνθετου πακέτου ζωτικής συμπληρωματικής υποστήριξης και συμβουλευτικών συνεδριών. Οι ασθενείς στο Κέντρο Φροντίδας Ημέρας προέρχονται κυρίως από τη Συρία, το Αφγανιστάν και το Ιράκ.

Συνεδρίες κοινωνικού λειτουργού

1.250

 

Υπηρεσία ταξιδιωτικής ιατρικής

Τον Οκτώβριο του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εγκαινίασαν μια υπηρεσία ταξιδιωτικής ιατρικής, η οποία παρέχεται αυτόματα σε ασθενείς σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας και χρόνιων νοσημάτων όταν δηλώνουν την πρόθεσή τους να μετακινηθούν. Στόχος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα είναι να διασφαλίζουν την αδιάλειπτη παροχή φροντίδας υγείας, με συμβουλές και πρόληψη υγείας, εμβολιασμό, φάρμακα για 1-3 μήνες, πληροφορίες για τις διαθέσιμες ιατρικές δομές κατά τη διάρκεια του ταξιδιού και παραπομπές σε υπηρεσίες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα αλλού.

Οι περισσότεροι επωφελούμενοι ήταν 19-45 ετών και προέρχονταν όλοι από χώρες της Μέσης Ανατολής. Σε όλους δόθηκε ο ιατρικός φάκελος ή η κάρτα υγείας τους με μια σύνοψη της κατάστασης υγείας τους, ώστε να εξασφαλίσουν αδιάλειπτη φροντίδα υγείας στον νέο προορισμό τους. Τους δόθηκαν κιτ πρώτων βοηθειών, κιτ με είδη πρώτης ανάγκης και κιτ για βρέφη, ανάλογα με τις ανάγκες. Ελέγχθηκε η κατάσταση εμβολιασμού τους και έγιναν τα εμβόλια που δεν είχαν γίνει, με παραπομπή των παιδιών σε άλλους φορείς.

Συνεδρίες ταξιδιωτικής ιατρικής

40

 

Δραστηριότητες κινητών μονάδων

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα προσφέρουν φροντίδα σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, φροντίδα ψυχικής υγείας, καθώς και προαγωγή και εκπαίδευση υγείας μέσω κινητών μονάδων σε καταυλισμούς προσφύγων στην Αττική και τη Στερεά Ελλάδα από τον Απρίλιο του 2016. Το 2017, οι κινητές ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα είχαν παρουσία στους καταυλισμούς του Ελληνικού, των Θερμοπυλών και της Ραφήνας. Στο τέλος του έτους, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα είχαν σταματήσει τις δραστηριότητες στους τρεις καταυλισμούς[1], ωστόσο η ομάδα του Κέντρου Φροντίδας Ημέρας συνέχισε να παρακολουθεί τα πιο ευάλωτα άτομα και να τα παραπέμπει στο Κέντρο Φροντίδας Ημέρας για επανέλεγχο.

Συνεδρίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας

Συνεδρίες κλινικής ψυχολογικής φροντίδας

1.074

300

 

 

ΑΘΗΝΑ: Κέντρο Πλατείας Βικτωρίας

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν βασική φροντίδα υγείας σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο σε ένα Κέντρο Υγείας κοντά στην πλατεία Βικτωρίας από τον Φεβρουάριο του 2016. Τον Μάιο του 2016, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα συμπεριέλαβαν τη φροντίδα ψυχικής υγείας στις δραστηριότητές τους. Τον Ιούλιο του 2017, για να διευκολυνθεί η πρόσβαση των μεταναστών και των αιτούντων άσυλο στο Εθνικό Σύστημα Υγείας, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα ξεκίνησαν να υποστηρίζουν το 6ο Δημοτικό Ιατρείο με διαπολιτισμικούς μεσολαβητές για ανθρώπους που μιλούν Φαρσί και Αραβικά, με δωρεές εξοπλισμού, καθώς και με ανάπτυξη ικανοτήτων του ιατρικού προσωπικού για την πραγματοποίηση τακτικών εμβολιασμών.

Κύρια προβλήματα

  • Εμπόδια στην πρόσβαση σε φροντίδα υγείας για τους ασθενείς των Γιατρών Χωρίς Σύνορα που παραπέμπονται σε δημόσιες δομές υγείας
  • Περιστατικά πολύ ευάλωτων ασθενών που απαιτούν ένα ολοκληρωμένο και σύνθετο πλαίσιο προστασίας
  • Απουσία στέγης μετά τη νοσηλεία για τους ψυχιατρικούς ασθενείς

 

Φροντίδα ψυχικής υγείας

Στο Κέντρο Υγείας και τους καταυλισμούς στην Αττική (Λαύριο, Μαλακάσα, Ριτσώνα) οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν εξειδικευμένες υπηρεσίες ψυχικής υγείας –ψυχιατρική φροντίδα και ψυχοθεραπεία / κλινική ψυχολογική υποστήριξη– για μεμονωμένα άτομα, οικογένειες και ομάδες. Το πρόγραμμα λειτουργούσε με μια ομάδα ψυχικής υγείας εννέα ατόμων –προϊστάμενος, ψυχολόγοι, διαπολιτισμικοί μεσολαβητές– που εργάζονταν σε δύο κινητές ομάδες, καθώς και έναν εξωτερικό ψυχίατρο. Το πρόγραμμα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα σταμάτησε στο τέλος του 2017. Δυστυχώς, η δυναμικότητα των ψυχολόγων του ΚΕΕΛΠΝΟ[2] που εργάζονται έκτοτε στους καταυλισμούς παραμένει χαμηλή, παρά την παρέμβαση από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα για να τους δοθούν περισσότερα μέσα.

Το 32% των ασθενών ψυχικής υγείας είχε συμπτώματα κατάθλιψης και το 25% είχε συμπτώματα άγχους. Το 63% των ασθενών παρουσίαζε μέτρια ψυχοπαθολογία, ενώ το 26% παρουσίαζε σοβαρή. Η αναλογία αντρών-γυναικών ήταν 50-50%, και το 22% ήταν ανήλικοι. Οι Αφγανοί και οι Σύροι ήταν οι δύο πιο συχνές εθνικότητες (36% η καθεμία) στην κοόρτη των ασθενών και ακολουθούσαν οι Ιρανοί και οι Ιρακινοί.

Συνεδρίες κλινικής ψυχολογικής φροντίδας

Συνεδρίες ψυχιατρικής φροντίδας

2.631

247

 

 

Πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας

Στο Κέντρο Υγείας, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν βασική φροντίδα υγείας σε μετανάστες και έρχονταν σε επαφή με το Εθνικό Σύστημα Υγείας όταν υπήρχε ανάγκη για συνεδρίες με ειδικούς. Πραγματοποιήθηκαν 480 παραπομπές στα εξωτερικά ιατρεία και τα τμήματα επειγόντων περιστατικών δημόσιων νοσοκομείων, σε δημοτικά ιατρεία, σε οδοντίατρους και σε κλινικές για εργαστηριακές εξετάσεις. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έκλειναν τα ραντεβού και παρείχαν διερμηνεία για τις συνεδρίες. Η ιατρική ομάδα περιλάμβανε προϊστάμενο, γιατρό, δύο νοσηλευτές και δύο διαπολιτισμικούς μεσολαβητές. Το πρόγραμμα σταμάτησε στο τέλος του 2017.

Το 40% των ασθενών έπασχε από λοιμώδη νοσήματα, ενώ το 13% παρουσίαζε λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού. Επίσης, αρκετοί ασθενείς παρουσίαζαν γαστρεντερικά, μυοσκελετικά και μη λοιμώδη δερματικά προβλήματα (7% κάθε κατηγορία).

Συνεδρίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας

5.217

 

Κοινωνική υπηρεσία

Το 2017, η κοινωνική υπηρεσία αποτελούνταν από δύο κοινωνικούς λειτουργούς και τέσσερις διαπολιτισμικούς μεσολαβητές και εστίαζε στα εξής:

  • Υποστήριξη των ομάδων σωματικής και ψυχικής υγείας
  • Υλοποίηση δραστηριοτήτων ψυχικής υγείας με κινητές μονάδες
  • Διεκπεραίωση των παραπομπών ασθενών σε άλλες υπηρεσίες υγείας
  • Ενημέρωση σχετικά με τις διαθέσιμες δημόσιες υπηρεσίες ή υπηρεσίες που παρέχονται από ΜΚΟ
  • Διεκπεραίωση αιτημάτων των ασθενών σχετικά με στέγαση, χρηματική βοήθεια, έκδοση διοικητικών εγγράφων κ.λπ.

 

 

ΑΘΗΝΑ: Κλινική Αποκατάστασης Θυμάτων Βασανιστηρίων

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέχουν ολοκληρωμένη φροντίδα σε θύματα βασανιστηρίων και άλλων μορφών βίας και κακοποίησης στην Αθήνα από τον Οκτώβριο του 2014, σε συνεργασία με το Κέντρο Ημέρας ΒΑΒΕΛ και το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες. Η ομάδα έχει αναπτύξει μια πολυεπιστημονική προσέγγιση για να βοηθήσει τα θύματα να αντιμετωπίσουν τα ιατρικά και ψυχολογικά προβλήματά τους που οφείλονται στη συστηματική βία που έχουν υποστεί. Επιπλέον, στα θύματα βασανιστηρίων προσφέρονται υπηρεσίες κοινωνικής υποστήριξης και ένταξης, καθώς και νομική βοήθεια για διευκόλυνση της πρόσβασής τους στο σύστημα ασύλου.

Κύρια προβλήματα

  • Έλλειψη κατάλληλης στέγης στην Αθήνα → εμπόδια στη θεραπευτική πρόοδο των ασθενών
  • Τα θύματα βασανιστηρίων που παραμένουν στα νησιά δεν έχουν πρόσβαση σε φροντίδα, αποκατάσταση και προστασία, εξαιτίας της ελλιπούς αναγνώρισής τους στα νησιά και της έλλειψης κατάλληλης στέγης στην Αθήνα

Ιατρικές δραστηριότητες

Οι δραστηριότητες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην κλινική για θύματα βασανιστηρίων παρέχονταν από μια ομάδα 33 ατόμων: γιατροί, νοσηλευτές παραπομπών, φυσικοθεραπευτές, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί και διαπολιτισμικοί μεσολαβητές. Συνολικά 524 ασθενείς παραπέμφθηκαν στην Κλινική για Θύματα Βασανιστηρίων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα το 2017, γεγονός που δείχνει ότι η ζήτηση για υπηρεσίες αποκατάστασης θυμάτων βασανιστηρίων από αιτούντες άσυλο και μετανάστες είναι πολύ υψηλή, υπερβαίνοντας τις δυνατότητες αυτού του προγράμματος. Οι 209 από τις 524 παραπομπές εξετάστηκαν από την ομάδα μας. Από αυτές, οι 167 πληρούσαν τα κριτήρια του προγράμματος και μπήκαν στην κοόρτη των Γιατρών Χωρίς Σύνορα. Το 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα πραγματοποίησαν 800 εξωτερικές παραπομπές σε δημόσιες και ιδιωτικές δομές υγείας, για εργαστηριακές εξετάσεις και ιατρικές συνεδρίες με ειδικούς.

Οι κύριες χώρες προέλευσης των ασθενών μας ήταν η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (22%), η Συρία (12%), το Ιράν (11%), η Γουινέα (8%), το Ιράκ (5%), η Σενεγάλη (4%), το Σουδάν (4%) και το Αφγανιστάν (4%). Το υπόλοιπο 30% των ασθενών προερχόταν από 20 άλλες χώρες. Το 84% των ασθενών ήταν άντρες, το 15% γυναίκες και το 1% ήταν διεμφυλικά άτομα. Το 78% ήταν αιτούντες άσυλο κατά την εισαγωγή, το 8% αναγνωρισμένοι πρόσφυγες και το 11% μετανάστες χωρίς έγγραφα. Οι επιπτώσεις των βασανιστηρίων στους νέους ασθενείς εντοπίζονταν κυρίως στην ψυχική υγεία και αφορούσαν κυρίως συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες, έντονου άγχους και κατάθλιψης. Άλλες επιπτώσεις στην υγεία που αντιμετώπισε η ομάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα αφορούσαν μυοσκελετικά (63%), νευρολογικά (27%), δερματικά (16%), στοματικής κοιλότητας (14%), γαστρεντερικά (14%) και ουρογεννητικά (13%) προβλήματα.

Ιατρικές συνεδρίες

Συνεδρίες φυσικοθεραπείας

Συνεδρίες ψυχικής υγείας

Συνεδρίες κοινωνικού λειτουργού

1.373

899

1.142

1.011

 

 

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ: Λέσβος

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εργάζονται στη Λέσβο από τον Ιούλιο του 2008. Αρχικά οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εργάζονταν στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης στη Μόρια, αλλά ανέστειλαν τις δραστηριότητες σωματικής και ψυχικής υγείας εκεί έπειτα από την υπογραφή της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας τον Μάρτιο του 2016.

Από τον Οκτώβριο του 2016, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα λειτουργούν μια κλινική στη Μυτιλήνη για αιτούντες άσυλο και μετανάστες. Προσαρμόζοντας τις δραστηριότητές της στις ανάγκες, η κλινική παρείχε φροντίδα για χρόνια νοσήματα μέχρι τον Μάρτιο του 2017, βασική φροντίδα υγείας το διάστημα Απριλίου-Αυγούστου 2017, φροντίδα σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας έως τον Αύγουστο του 2017, φροντίδα ψυχικής υγείας και φροντίδα σωματικής και ψυχικής υγείας για θύματα βασανιστηρίων και σεξουαλικής βίας από τον Σεπτέμβριο του 2017. Τον Νοέμβριο του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα άνοιξαν και άλλη κλινική ακριβώς έξω από τον καταυλισμό της Μόριας, η οποία προσφέρει παιδιατρική φροντίδα σε παιδιά κάτω των 16 ετών. Τον Δεκέμβριο του 2017, η κλινική της Μόριας άρχισε να προσφέρει και προγεννητική φροντίδα σε εγκύους. Ακόμη, σημαντικός είναι ο ρόλος της κλινικής στην προαγωγή υγείας, ενημερώνοντας τους μετανάστες για διάφορα ζητήματα υγείας και για τις παρεχόμενες υπηρεσίες.

Τον Δεκέμβριο του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα δώρισαν είδη για τον χειμώνα και κιτ με είδη πρώτης ανάγκης σε δίκτυα εθελοντών που δραστηριοποιούνται στη Λέσβο, για άμεση διανομή στον καταυλισμό της Μόριας. Ακόμη, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έκαναν μια αξιολόγηση πιθανών βελτιώσεων στην υποδομή ύδρευσης και αποχέτευσης στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης, καθώς και εναλλακτικών επιλογών στέγασης για ευάλωτα άτομα.

Κύρια προβλήματα

  • Οι συνθήκες διαβίωσης στη Μόρια επιδεινώνουν την κατάσταση σωματικής και ψυχικής υγείας των ασθενών μας
  • Ελλείψεις στην παροχή υπηρεσιών –ιδιαίτερα ψυχολογικών, ψυχιατρικών και νομικών– για τον πληθυσμό της Μόριας
  • Εμπόδια και μεγάλες καθυστερήσεις στη μεταφορά των ευάλωτων ασθενών ψυχικής υγείας και θυμάτων βασανιστηρίων στην ηπειρωτική χώρα προκειμένου να έχουν πρόσβαση στη φροντίδα που χρειάζονται

 

Φροντίδα ψυχικής υγείας

Στη Λέσβο, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα προσφέρουν κλινική ψυχολογική φροντίδα, καθώς και πρόσβαση σε ιδιώτες ψυχίατρους για ασθενείς με συμπτώματα σοβαρής ψυχικής ασθένειας, καλύπτοντας το κόστος. Το 2017, η ζήτηση για υπηρεσίες ψυχικής υγείας ξεπέρασε τις δυνατότητες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα[3], λόγω της αύξησης των αναγκών και της μείωσης των παρεχόμενων υπηρεσιών από άλλους φορείς. Το μέγεθος και η σοβαρότητα αυτής της ανάγκης γνωστοποιήθηκε τόσο στις αρμόδιες αρχές όσο και στο ευρύ κοινό[4].

Το 2017, οι ασθενείς εμφάνιζαν κυρίως συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες (32%), κατάθλιψης (28%), άγχους (20%) και ψύχωσης (6%). Ωστόσο, η συχνότητα αυτών των προβλημάτων μεταβαλλόταν στη διάρκεια του έτους: το τελευταίο τρίμηνο το 78% των ασθενών –κυρίως νέοι, μόνοι άντρες– είχε συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες. Όλα τα περιστατικά ήταν σοβαρά. Το 78% των ασθενών ήταν άντρες και το 22% γυναίκες, ενώ το 76% έμενε στον καταυλισμό προσφύγων της Μόριας. Οι ασθενείς προέρχονταν από το Ιράκ (18%), τη Συρία (16%), το Αφγανιστάν (15%), το Κονγκό (12%), το Ιράν (10%), την Ερυθραία (4%) και 24 άλλες χώρες.

Συνεδρίες κλινική ψυχολογικής φροντίδας

Συνεδρίες ψυχιατρικής φροντίδας

2.195

392

 

Ιατρική φροντίδα

Τους τρεις πρώτους μήνες του 2017, όταν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν φροντίδα για χρόνια νοσήματα, 125 νέοι ασθενείς αναζήτησαν θεραπεία, κυρίως για καρδιαγγειακά νοσήματα (27%), άσθμα / χρόνια πνευμονοπάθεια (16%), νευρολογικά προβλήματα (15%), διαβήτη (6%), άλλα ενδοκρινολογικά προβλήματα (6%), αιματολογικά προβλήματα (4%) και HIV (2%).

Μεταξύ Απριλίου και Αυγούστου του 2017, όταν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν συνεδρίες βασικής φροντίδας υγείας, έγινε φανερό ότι πολλοί ασθενείς παρουσίαζαν συμπτώματα βασανιστηρίων ή κακοποίησης. Πολλοί είχαν σύνθετες ανάγκες σωματικής και ψυχικής υγείας. Έτσι, από τον Σεπτέμβριο του 2017, οι γιατροί άρχισαν να εστιάζουν περισσότερο στα θύματα βασανιστηρίων και τα περιστατικά σεξουαλικής βίας. Συνολικά, οι γιατροί είδαν 275 ασθενείς που ήταν θύματα βασανιστηρίων το 2017. Παρόλο που 131 από αυτούς χρειάζονταν αποκατάσταση και έγιναν δεκτοί στο πρόγραμμα για θύματα βασανιστηρίων των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Αθήνα, οι 86 εξακολουθούσαν να είναι εγκλωβισμένοι στη Λέσβο στο τέλος του 2017, με την πλειοψηφία να μένει ακόμη στη Μόρια.

Στις πέντε εβδομάδες λειτουργίας της παιδιατρικής κλινικής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα έξω από τον καταυλισμό της Μόριας, οι ιατρικές ομάδες περιέθαλψαν 231 νέους ασθενείς. Σχεδόν το ένα τρίτο των προβλημάτων υγείας συνδεόταν πιθανόν με τις συνθήκες υγιεινής στον καταυλισμό: υδαρής διάρροια (13%), λοίμωξη του κατώτερου αναπνευστικού (7%), δερματοπάθειες, όπως ψώρα, ψείρες κ.λπ. (8,5%). Κανένα από τα παιδιά που ήρθαν στην κλινική εκείνο το διάστημα δεν είχε ιστορικό εμβολιασμού αφότου έφτασε στη Λέσβο.

Ιατρικές συνεδρίες στην κλινική στη Μυτιλήνη

Συνεδρίες με παιδιατρο στην κλινική στη Μόρια

3.017

900

 

Φροντίδα σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας

Έως τον Αύγουστο του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα πρόσφεραν ένα πλήρες πακέτο φροντίδας σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας, που περιλάμβανε προγεννητική και μεταγεννητική φροντίδα, οικογενειακό προγραμματισμό, φροντίδα για γυναικολογικά προβλήματα, φροντίδα για σεξουαλική βία και παραπομπή στην τοπική δομή υγείας για διακοπή κύησης κ.λπ. Από τον Σεπτέμβριο του 2017, οι ιατρικές ομάδες εστιάζουν στη φροντίδα για θύματα σεξουαλικής βίας.

Υπήρξαν 393 περιστατικά σεξουαλικής βίας. Τα 162 από αυτά συνέβησαν στην Τουρκία. Τα 16 συνέβησαν στη Λέσβο, ωστόσο μόνο 4 έφτασαν στην ομάδα μας σε λιγότερο από 72 ώρες. Η σεξουαλική βία εκτιμάται ότι είναι πολύ πιο συχνή, ιδίως στον καταυλισμό της Μόριας, όπου η έλλειψη ασφάλειας είναι μεγάλη και οι γυναίκες συχνά αναφέρουν ότι φοβούνται και παρενοχλούνται.

Συνεδρίες προγεννητικής φροντίδας

Συνεδρίες μεταγεννητικής φροντίδας

Συνεδρίες οικογενειακού προγραμματισμού

Συνεδρίες με θύματα σεξουαλικής βίας

Γυναικολογικές συνεδρίες 

Αιτήματα για διακοπή κύησης

Συνεδρίες σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας

306

11

70

675

476

21

1.559

 

Εξωτερικές παραπομπές

Συνολικά πραγματοποιήθηκαν 1.524 παραπομπές σε τοπικές υπηρεσίες υγείας το 2017. Το 41% των παραπομπών ήταν στο τοπικό νοσοκομείο, το 16% στην κλινική του ΙΚΑ και το 43% σε ιδιωτικές κλινικές λόγω του μεγάλου χρόνου αναμονής στις δημόσιες υπηρεσίες. Οι παραπομπές αφορούσαν κυρίως επείγοντα περιστατικά, κυήσεις υψηλού κινδύνου και εξειδικευμένες εξετάσεις. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν διαπολιτισμικούς μεσολαβητές για όλες τις παραπομπές σε τοπικές υπηρεσίες.

 

Κοινωνική υπηρεσία

Το 2017 πραγματοποιήθηκαν 361 συνεδρίες με κοινωνικό λειτουργό, καθώς υπήρχε μόνο ένας κοινωνικός λειτουργός, και μόνο για έξι μήνες. Ωστόσο, η σχετική ανάγκη είναι πολύ μεγαλύτερη. Η κοινωνική υπηρεσία εστιάζει στην πρόσβαση σε νομική βοήθεια, ιδίως για ασθενείς που θα έπρεπε να αναγνωριστούν ως ευάλωτοι –είτε λόγω σοβαρών προβλημάτων ψυχικής υγείας είτε ως θύματα βασανιστηρίων–, καθώς και στις ανάγκες στέγασης, ιδίως για ευάλωτους ασθενείς που ζουν σε ένα περιβάλλον που επιδεινώνει την κατάστασή τους.

 

 

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ: Σάμος

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εργάζονται στη Σάμο από τον Νοέμβριο του 2015, προσφέροντας φροντίδα ψυχικής υγείας και κοινωνικές υπηρεσίες. Τον Ιούνιο του 2016, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εγκαινίασαν έναν ξενώνα στο νησί για ευάλωτα άτομα που παραπέμπονται από τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα ή άλλους φορείς. Ακόμη, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα υποστήριζαν την Οργάνωση Samos Volunteers με δωρεές σε είδος για διανομή μέσω του δικτύου εθελοντών της Οργάνωσης στον πληθυσμό του Κέντρου Υποδοχής και Ταυτοποίησης. Τον Σεπτέμβριο του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα πραγματοποίησαν μια εκστρατεία εμβολιασμού –για όλα τα βασικά εμβόλια που προβλέπονται από τα πρωτόκολλα δημόσιας υγείας– για παιδιά πρόσφυγες έως 15 ετών που μένουν στον ξενώνα της Οργάνωσης και σε ξενώνες άλλων ΜΚΟ. Σε συνεργασία με το ΚΕΕΛΠΝΟ και την Οργάνωση MedIn, πραγματοποιήθηκε μια ευρύτερη εκστρατεία εμβολιασμού για τα παιδιά στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης και εμβολιάστηκαν συνολικά 158 παιδιά.

Κύρια προβλήματα

  • Δεν παρέχονται υπηρεσίες ψυχικής υγείας για παιδιά παρά τον αυξανόμενο αριθμό τους στο νησί
  • Χαμηλή δυναμικότητα του προγράμματος PHILOS[5]
  • Απουσία τοπικής δημόσιας ψυχιατρικής μονάδας → κράτηση ψυχιατρικών ασθενών με σοβαρά προβλήματα στο αστυνομικό τμήμα
  • Απάνθρωπες συνθήκες στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης → εμπόδια στην αποτελεσματική κλινική φροντίδα

 

Φροντίδα ψυχικής υγείας

Στη Σάμο, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέχουν εξειδικευμένη φροντίδα ψυχικής υγείας –ψυχιατρική φροντίδα και ψυχοθεραπεία / κλινική ψυχολογική φροντίδα– για τους μετανάστες με μια πολυεπιστημονική ομάδα έξι ατόμων –προϊστάμενος, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός, διαπολιτισμικοί μεσολαβητές– σε συνεργασία με εξωτερικό ψυχίατρο. Το πρόγραμμα παρείχε ατομικές και ομαδικές συνεδρίες σε ανθρώπους που μένουν στο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης, στον ξενώνα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, στους ξενώνες της ΑΡΣΙΣ και της PRAKSIS, καθώς και σε ανθρώπους που κρατούνται στο αστυνομικό τμήμα Σάμου.

Το 65% των ασθενών ήταν άντρες και το 35% γυναίκες. Το 98% ήταν ενήλικες. Το 59% ήταν Σύροι, το 12% Ιρακινοί, το 7% Βορειοαφρικανοί, το 6% Ιρανοί και το 5% Αφγανοί. Το 95% των ασθενών παρουσίαζε μέτρια ή σοβαρή συμπτωματολογία που αφορούσε κατά κανόνα κάποια παθολογία, όπως κατάθλιψη (33%), άγχος (24%), διαταραχή μετατραυματικού στρες (15%) και διαταραχή προσαρμογής (11%).

Συνεδρίες κλινικής ψυχολογικής φροντίδας

Συνεδρίες ψυχιατρικής φροντίδας

830

53

 

Κοινωνική υπηρεσία

Οι κοινωνικοί λειτουργοί εστίαζαν στη διαχείριση των συνολικών υποθέσεων των ασθενών, συμπεριλαμβανομένης της διασύνδεσης με άλλες ΜΚΟ για:

  • Παρακολούθηση παιδιών, καθώς και θυμάτων σεξουαλικής βίας και βασανιστηρίων, που χρήζουν προστασίας και ασφαλούς στέγασης
  • Παραπομπές για αναγνώριση ευαλωτότητας
  • Παραπομπές για νομική υποστήριξη.

Συμμετέχοντες σε ψυχοεκπαιδευτικές συνεδρίες

520

 

Δραστηριότητες στέγασης

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέχουν στέγη σε ευάλωτα άτομα δίνοντας προτεραιότητα σε οικογένειες με εγκύους και/ή νεογέννητα. Μια πολυεπιστημονική ομάδα έξι ατόμων –προϊστάμενος και βοηθοί, νοσηλευτής, βοηθός νοσηλευτή, διαπολιτισμικός μεσολαβητής– παρέχει ιατρική φροντίδα, κοινωνική υποστήριξη, υπηρεσίες διερμηνείας, νομική υποστήριξη, καθώς και τυπική και άτυπη εκπαιδευτική υποστήριξη, μέσω συνεργασίας με το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες και την οργάνωση Samos Volunteers. Τον Ιανουάριο του 2018, ένα σημαντικό μέρος της δυναμικότητας του ξενώνα μεταβιβάστηκε στη ΜΚΟ ΑΡΣΙΣ.

Η μέση δυναμικότητα του ξενώνα ήταν περίπου 80 άτομα στη διάρκεια του έτους, ενώ φιλοξενούνταν 75 άτομα κατά μέσο όρο σε εβδομαδιαία βάση. Κατά μέσο όρο, οι οικογένειες φιλοξενούνταν για 42 μέρες.

Άτομα στεγαζόμενα σε ξενώνα

532

 

Ιατρική φροντίδα

Η ομάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα πραγματοποούσε συνεδρίες με νοσηλευτή στη διάρκεια του 2017. Σχεδόν το ένα τρίτο των ασθενών έπασχε από λοιμώδη νοσήματα, ενώ το 12% είχε κάποιο αναπνευστικό πρόβλημα και το 10% κάποιο γυναικολογικό/μαιευτικό πρόβλημα. Άλλα συχνά προβλήματα ήταν τα μυοσκελετικά (7%), τα γαστρεντερικά (7%) και τα οδοντικά (7%).

Η ομάδα των Γιατρών Χωρίς Σύνορα υποστηρίζει επίσης τις παραπομπές των ασθενών στο τοπικό νοσοκομείο, κλείνοντας τα ραντεβού και παρέχοντας μεταφορά και διερμηνεία για τις συνεδρίες. Σε αυτόν τον τομέα υποστηρίχθηκαν 495 ασθενείς το 2017: οι 64 χρειάστηκαν παραπομπή στο τμήμα επειγόντων περιστατικών του νοσοκομείου και οι 431 στα εξωτερικά ιατρεία του νοσοκομείου (και σε ιδιώτες γιατρούς, όταν δεν υπήρχε διαθεσιμότητα στο νοσοκομείο).

Συνεδρίες ιατρικής φροντίδας

843

 

Ατομική νομική υποστήριξη

Μέσω συνεργασίας με το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες (ΕΣΠ), οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρέχουν νομική συμβουλευτική και εξατομικευμένη νομική βοήθεια σε όλα τα στάδια της διαδικασίας ασύλου. Το 2017, 300 άτομα και οικογένειες, μεταξύ των οποίων 64 ασθενείς των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, εκπροσωπήθηκαν νομικά από τους δικηγόρους του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες.

Παρέμβαση στο αστυνομικό τμήμα Σάμου

Στο αστυνομικό τμήμα Σάμου, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν συνεδρίες βασικής φροντίδας υγείας και ψυχικής υγείας δύο φορές τον μήνα, από τον Νοέμβριο του 2017. Η μέση διάρκεια κράτησης φτάνει τον 1,5 μήνα σε συνθήκες μεγάλου συνωστισμού, με προβληματική πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τον λόγο της κράτησης και νομική υποστήριξη, και καθόλου πρόσβαση σε υπαίθριες δραστηριότητες, μια κατάσταση που δημιουργεί νέες σοβαρές ευπάθειες ψυχικής υγείας ή επιδεινώνει τις προϋπάρχουσες. Η δραστηριότητα αυτή σταμάτησε τον Φεβρουάριο του 2018.

Πραγματοποιήθηκαν συνολικά 40 συνεδρίες βασικής φροντίδας υγείας, καθώς και 11 συνεδρίες ψυχικής υγείας. Σε συνέχεια αυτών, πραγματοποιήθηκαν 17 παραπομπές στο τοπικό νοσοκομείο και στην τοπική δομή οδοντιατρικής φροντίδας. Δυστυχώς, στην πράξη πολλές παραπομπές σε ειδικούς δεν έγιναν, ενώ δε χορηγούνταν και τα φάρμακα σύμφωνα με τις συνταγές. Άλλες παραπομπές εσωτερικά στην ομάδα των Γιατρών Χωρίς Συνορα και του ΕΣΠ αφορούσαν σε ασθενείς που χρειάζονταν ψυχολογική ή νομική υποστήριξη.

Οι ασθενείς αντιμετώπιζαν, μεταξύ άλλων, τραύματα, εγκαύματα, λοιμώξεις του κατώτερου αναπνευστικού, οδοντικά προβλήματα και μη λοιμώδη δερματικά προβλήματα. Οι ασθενείς ψυχικής υγείας παρουσίαζαν κυρίως συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους. Όλοι οι ασθενείς ήταν άντρες. Μόνο το 5% ήταν ανήλικοι. Το 31% των ασθενών ήταν Αλγερινοί, το 18% Μαροκινοί, το 13% Ιρακινοί και το 8% Πακιστανοί.

 

 

ΝΗΣΙΑ ΑΙΓΑΙΟΥ: Χίος

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα άρχισαν να εργάζονται στη Χίο τον Δεκέμβριο του 2017, παρέχοντας υπηρεσίες διαπολιτισμικής μεσολάβησης στο νοσοκομείο, με στόχο την ενίσχυση της ικανότητας του προσωπικού να ανταποκρίνεται στις ανάγκες φροντίδας υγείας. Τον Ιανουάριο του 2018, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα συνεργάστηκαν με ένα τοπικό δίκτυο εθελοντών για τη διανομή 500 κουβερτών σε ανθρώπους που ζουν σε μεγάλες σκηνές και αντίσκηνα γύρω από τον καταυλισμό της ΒΙΑΛ, ενώ άλλες 750 κουβέρτες που δώρισαν οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα διανεμήθηκαν σε συνεργασία με την Υπηρεσία Καταγραφής και Ταυτοποίησης. Τέλος, πρόκειται να ξεκινήσουν ιατρικές δραστηριότητες μέσω κινητής μονάδας.

 

 

ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ: Θεσσαλονίκη

Τον Ιούλιο του 2016, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα άρχισαν να παρέχουν υπηρεσίες φροντίδας ψυχικής υγείας στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλονίκης, πραγματοποιώντας επισκέψεις σε πολλούς καταυλισμούς (Δερβένι, Καβαλάρι, Καλοχώρι, Frakapor, Softex) με κινητές μονάδες και πραγματοποιώντας συνεδρίες σε γραφεία στο κέντρο της πόλης. Η ομάδα προαγωγής υγείας δραστηριοποιούνταν στους καταυλισμούς και στην πόλη, ενημερώνοντας για τις παρεχόμενες υπηρεσίες, εντοπίζοντας τα ευάλωτα περιστατικά και παραπέμποντάς τα στην ομάδα ψυχικής υγείας. Μεταξύ Ιανουαρίου και Μαρτίου του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα υλοποίησαν έκτακτα μέτρα για τον χειμώνα σε καταυλισμούς της περιοχής: τοποθετήθηκαν 11 συστήματα θέρμανσης στον καταυλισμό Frakapor και δόθηκε μια θερμαινόμενη αίθουσα αναμονής στα γραφεία της Υπηρεσίας Ασύλου στη Θεσσαλονίκη. Ακόμη, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα υποστήριξαν τα δίκτυα εθελοντών προσφέροντας κιτ με είδη για τον χειμώνα και ισοθερμικά ρούχα για να διανεμηθούν στους καταυλισμούς, ανάλογα με τις ανάγκες.

Στα τέλη Αυγούστου του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα σταμάτησαν τις δραστηριότητές τους στην περιοχή της Θεσσαλονίκης, λόγω της επικείμενης κλιμάκωσης της δυναμικότητας του Υπουργείου Υγείας. Προηγουμένως, οι δραστηριότητες μεταβιβάστηκαν στους αρμόδιους φορείς, με στόχο την αδιάλειπτη παροχή φροντίδας στους ασθενείς.

Κύρια προβλήματα

  • Έλλειψη υπηρεσιών στους καταυλισμούς γύρω από τη Θεσσαλονίκη, ιδιαίτερα της πρόσβασης σε ψυχιατρική φροντίδα
  • Διακοπές στην παροχή φροντίδας για πολλούς ασθενείς εξαιτίας της έλλειψης κατάλληλης στέγης για αυτούς

Φροντίδα ψυχικής υγείας

Οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας που παρέχονταν στους μετανάστες στη Θεσσαλονίκη περιλάμβαναν παραπομπές σε εξωτερικό ψυχίατρο από ψυχολόγους των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, καθώς και από άλλες ΜΚΟ που δεν είχαν πρόσβαση σε ψυχιατρική φροντίδα για τους ασθενείς ψυχικής υγείας τους. Έπειτα από τη διακοπή των δραστηριοτήτων στα τέλη Αυγούστου του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα συνέχισαν να καλύπτουν τη φροντίδα για την κοόρτη των υφιστάμενων ψυχιατρικών ασθενών μέσω του εξωτερικού ψυχίατρου. Στο τέλος του 2017, μόνο 2 ασθενείς παρέμεναν στην κοόρτη.

Τα κύρια συμπτώματα των νέων ασθενών που επισκέπτονταν έναν ψυχολόγο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα αφορούσαν κατάθλιψη (24%), διαταραχή προσαρμογής / οξείες αντιδράσεις (24%), διαταραχή μετατραυματικού στρες (15%), άγχος (11%) και ψύχωση (3%). Στους ψυχιατρικούς νέους ασθενείς, η διαταραχή μετατραυματικού στρες ήταν το συχνότερο πρόβλημα (47,6%), στο 42% διαγνώστηκε μείζων καταθλιπτική διαταραχή, ενώ το 23% των ασθενών διαγνώστηκαν ως θύματα βασανιστηρίων. Συνολικά το 2017, οι νέοι ασθενείς που είδαν οι ψυχολόγοι μας ήταν από τη Συρία (56%), την Αλγερία (10%), το Ιράκ (5%), το Μαρόκο (5%), το Πακιστάν (5%) και πολλές άλλες χώρες (19%). Τα δύο τρίτα των νέων ασθενών ήταν άντρες.

 

Συνεδρίες κλινικής ψυχολογικής φροντίδας

Συνεδρίες ψυχιατρικής φροντίδας

1.277

400

 

Διαπολιτισμική μεσολάβηση σε νοσοκομεία

Το 2017, 4 διαπολιτισμικοί μεσολαβητές διευκόλυναν 679 συνεδρίες σε 3 τοπικά πανεπιστημιακά νοσοκομεία (ΑΧΕΠΑ, Παπαγεωργίου και Ιπποκράτειο). Περίπου το 50% των συνεδριών πραγματοποιήθηκε στα τμήματα επειγόντων περιστατικών και το 35% στα εξωτερικά ιατρεία. Το 55% των συνεδριών αφορούσε παιδιά κάτω των 16 ετών.

 

 

 

ΒΟΡΕΙΑ ΕΛΛΑΔΑ: Ιωάννινα

Τον Απρίλιο του 2016, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα άρχισαν να παρέχουν εξειδικευμένη φροντίδα ψυχικής υγείας σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο που μένουν σε υπαίθριους χώρους (Αγία Ελένη, Δολιανά, Φιλιππιάδα, Κόνιτσα) και σε διαμερίσματα ή δωμάτια ξενοδοχείων που παρέχουν διάφοροι φορείς στην πόλη των Ιωαννίνων. Επίσης, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα πραγματοποιούσαν συνεδρίες στο Κοινοτικό κέντρο που διαχειρίζονται οι ΜΚΟ Oxfam και ΑΡΣΙΣ στα Ιωάννινα, σε συνεργασία με άλλους φορείς. Στο τέλος Δεκεμβρίου του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα μεταβίβασαν τις δραστηριότητές τους στην ΑΡΣΙΣ, έπειτα από μια διαδικασία ανάπτυξης ικανοτήτων μεταξύ των δύο ομάδων.

Κύρια προβλήματα

  • Στη διάρκεια του 2017, πολλά ευάλωτα άτομα μετακινούνταν τακτικά από τα νησιά στην Ήπειρο → δύσκολη διαχείριση περιστατικών που απαιτεί ένα ολοκληρωμένο και σύνθετο πλαίσιο προστασίας
  • Απουσία στέγης μετά τη νοσηλεία για τους ψυχιατρικούς ασθενείς
  • Έλλειψη αποτελεσματικής πρόσβασης σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας στις τοπικές δημόσιες δομές, μικρή δυναμικότητα του προγράμματος PHILOS

 

Φροντίδα ψυχικής υγείας

Στην Ήπειρο, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα παρείχαν ψυχιατρική φροντίδα και ψυχοθεραπεία / κλινική ψυχολογική υποστήριξη για τους μετανάστες με μια πολυεπιστημονική ομάδα εννέα ατόμων –προϊστάμενος, ψυχολόγοι, κοινωνικός λειτουργός, διαπολιτισμικοί μεσολαβητές– σε συνεργασία με εξωτερικό ψυχίατρο και γιατρό. Το πρόγραμμα λειτουργούσε με δύο κινητές ομάδες που εργάζονταν σε διαφορετικά σημεία και πραγματοποιούσαν ατομικές και οικογενειακές συνεδρίες.

Το 55% των ασθενών ήταν γυναίκες. Το 20% ήταν κάτω των 17 ετών. Το 53% ήταν Σύροι, το 20% Αφγανοί και το 15% Ιρακινοί. Το 88% των ασθενών παρουσίαζε ήπια έως σοβαρή ψυχοπαθολογία: τα κύρια συμπτώματα αφορούσαν κατάθλιψη (23%), άγχος (21%), διαταραχή προσαρμογής (13%) και διαταραχή μετατραυματικού στρες (10%).

Συνεδρίες κλινικής ψυχολογικής φροντίδας

Συνεδρίες ψυχιατρικής φροντίδας

1.191

290

 

Κοινωνική υπηρεσία

Οι κοινωνικοί λειτουργοί εστίαζαν στη διαχείριση των συνολικών υποθέσεων των ασθενών, συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης των σοβαρών περιστατικών, των ασθενών που είχαν φύγει από την υπηρεσία (περιστατικά που έκλεισαν), καθώς και των ασθενών που είχαν χάσει τα ραντεβού τους. Επιπλέον, οι κοινωνικοί λειτουργοί βοηθούσαν τους ασθενείς να εκδώσουν ΑΜΚΑ και διεκπεραίωναν τις παραπομπές των ασθενών, κυρίως σε φορείς που παρέχουν ψυχοκοινωνικές υπηρεσίες και στο τοπικό νοσοκομείο για εξετάσεις.

Συμμετέχοντες σε ψυχο-εκπαιδευτικές συνεδρίες

570

 

 

ΔΗΜΟΣΙΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Καθημερινά, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Ελλάδα βλέπουν τις δραματικές επιπτώσεις των πολιτικών αποτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις ζωές και την υγεία των αιτούντων άσυλο. Οι κακές συνθήκες διαβίωσης, η έλλειψη πρόσβασης σε υπηρεσίες, οι επιπτώσεις στην υγεία είναι όλα άμεσες συνέπειες των σκόπιμων και απάνθρωπων μεταναστευτικών πολιτικών. Επομένως, η άσκηση πίεσης και οι ενέργειες επικοινωνίας που αμφισβητούν τις πολιτικές αυτές και αναδεικνύουν τις επιπτώσεις τους αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της παρουσίας των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στην Ελλάδα.

Τον Ιανουάριο του 2017, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έκαναν έκκληση στις αρχές να απομακρύνουν ένα μέρος των ανθρώπων από τα νησιά και να βελτιώσουν τις συνθήκες εκεί στη διάρκεια του δύσκολου χειμώνα, μια έκκληση που αναγκάστηκαν να επαναλάβουν τον Δεκέμβριο του 2017 καθώς η κατάσταση δεν είχε βελτιωθεί σημαντικά παρόλο που ξεκινούσε ένας νέος χειμώνας. Τον Μάρτιο του 2017, στη συμπλήρωση ενός έτους από την υπογραφή της συμφωνίας ΕΕ-Τουρκίας, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα κάλεσαν τους ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να δουν τα πραγματικά αποτελέσματα της συμφωνίας. Αποδομώντας το αφήγημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την «επιτυχία» της συμφωνίας, η έκθεση αναδείκνυε τις άθλιες συνθήκες στα νησιά, την απουσία μηχανισμών προστασίας και το πώς οι πολιτικές ανάσχεσης απλώς έκαναν πιο επικίνδυνο το ταξίδι των αιτούντων άσυλο προς την ασφάλεια. Ακολούθησαν άλλες δύο εκθέσεις μέσα στο έτος, οι οποίες περιέγραφαν την επιδείνωση των συνθηκών στα νησιά, και συγκεκριμένα τον αντίκτυπο των απαράδεκτων συνθηκών διαβίωσης στην ψυχική υγεία, καθώς και την έλλειψη προστασίας και βασικών υπηρεσιών για έναν πληθυσμό που έχει υποστεί σε μεγάλο βαθμό βία και έχει  ψυχολογικά τραύματα[6].

Η ανεπαρκής αναγνώριση των ευάλωτων ατόμων, που θα έπρεπε να εξαιρούνται από τις ταχείες συνοριακές διαδικασίες και να μεταφέρονται στην ηπειρωτική χώρα, παρέμεινε βασικό σημείο άσκησης πίεσης το 2017. Πράγματι, στη Λέσβο, οι ομάδες μας διαπίστωσαν ότι η πλειοψηφία των ασθενών ψυχικής υγείας μας ήταν ευάλωτοι, αλλά δεν είχαν αναγνωριστεί ως τέτοιοι, με αποτέλεσμα να μην έχουν πρόσβαση στη φροντίδα που χρειάζονται στην ηπειρωτική χώρα και στην κανονική διαδικασία ασύλου. Το ίδιο ισχύει για πάνω από το 70% των ασθενών μας στη Λέσβο που είναι θύματα βασανιστηρίων και κατά συνέπεια πληρούν σαφώς τα κριτήρια ευπάθειας. Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έκαναν παρεμβάσεις για λογαριασμό μεμονωμένων ασθενών, καταφέρνοντας ενίοτε να ανατρέψουν αποφάσεις σχετικά με την κατάσταση ευπάθειας, και συνεχίζουν να τοποθετούνται δημόσια για αυτό το ζήτημα που έχει αντίκτυπο σε πολλούς από τους ασθενείς μας στη Λέσβο και σε άλλες περιοχές.

Στη διάρκεια του έτους, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα άσκησαν πιέσεις στο ΚΕΕΛΠΝΟ για βελτιωμένη παροχή φροντίδας υγείας στα νησιά και στην ηπειρωτική χώρα. Τα κύρια σημεία των παρεμβάσεων αφορούσαν την ανάγκη κλιμάκωσης της δυναμικότητας του ΚΕΕΛΠΝΟ για υπηρεσίες θεραπευτικής και προληπτικής φροντίδας υγείας για τους μετανάστες και τους αιτούντες άσυλο –με έμφαση στις υπηρεσίες ψυχικής υγείας στα νησιά– καθώς και την ανάγκη υποστήριξης για τον εμβολιασμό των παιδιών έως 15 ετών.

Όσον αφορά την ηπειρωτική χώρα, στην Ήπειρο, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα, παράλληλα με την παροχή ανάπτυξης ικανοτήτων για τους ψυχολόγους της ΜΚΟ ΑΡΣΙΣ, έχουν ασκήσει πίεση για χρηματοδότηση της ΑΡΣΙΣ, ώστε να μπορέσει να συνεχίσει να παρέχει εξειδικευμένη φροντίδα ψυχικής υγείας για τους 1.500 αιτούντες άσυλο που στεγάζονται στην περιοχή. Δυστυχώς, έως τον Μάρτιο του 2018 δεν είχε γίνει κάτι τέτοιο, και τα σοβαρά περιστατικά ψυχικής υγείας παραμένουν χωρίς θεραπεία. Στην Αττική, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα έχουν ασκήσει πιέσεις ώστε να διευκολυνθεί το έργο των ψυχολόγων του ΚΕΕΛΠΝΟ που εργάζονται στους καταυλισμούς του Λαυρίου, της Μαλακάσας και της Ριτσώνας, με τη δυνατότητα διερμηνείας, την τεχνική εποπτεία, την εκπαίδευση του χαμηλόβαθμου προσωπικού, τις παραπομπές σε ψυχιατρικό νοσοκομείο και τη  μεταφορά του προσωπικού, χωρίς επιτυχία ωστόσο.

Σε επίπεδο διαχείρισης περιστατικών, οι κοινωνικές υπηρεσίες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα σε όλη την Ελλάδα έχουν κάνει παρεμβάσεις για την πρόσβαση των ασθενών σε υπηρεσίες, όπως είναι η χορήγηση ΑΜΚΑ, οι λύσεις στέγασης για τα πολύ ευάλωτα άτομα και οι παραπομπές σε εξειδικευμένη φροντίδα, νοσηλεία και άλλες υπηρεσίες. Για τα θύματα βασανιστηρίων συγκεκριμένα, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα συνεχίζουν να ζητούν βελτιωμένη πρόσβαση σε εξειδικευμένες υπηρεσίες και να αναδεικνύουν τις συγκεκριμένες ανάγκες αυτής της πολύ ευάλωτης ομάδας ασθενών.

 

 


[1] Το Ελληνικό εκκενώθηκε από το Υπουργείο Μεταναστευτικής Πολιτικής τον Μάιο του 2017 και οι πρόσφυγες μεταφέρθηκαν στον καταυλισμό της Θήβας, παρόλο που πολλοί είχαν ήδη μετεγκατασταθεί μόνοι τους στην Αθήνα. Η Ραφήνα εκκενώθηκε τον Ιούλιο του 2017 και ο πληθυσμός του καταυλισμού, που αποτελούνταν μόνο από γυναίκες, μετεγκαταστάθηκε σε διαμερίσματα που παρείχε η Ύπατη Αρμοστεία. Στις Θερμοπύλες υπήρχαν νέοι φορείς που κάλυπταν τα κενά στη φροντίδα υγείας, και οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα σταμάτησαν τις δραστηριότητές τους τον Οκτώβριο του 2017.

[2] Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων

[3] Η λίστα αναμονής για ραντεβού με ψυχολόγο των Γιατρών Χωρίς Σύνορα αυξήθηκε στους 500 ασθενείς μεταξύ Οκτωβρίου και Δεκεμβρίου του 2017. Οι παραπομπές σε ψυχολόγους των Γιατρών Χωρίς Σύνορα από φορείς υγείας μέσα στη Μόρια αυξήθηκαν εκθετικά. Οι ψυχολόγοι των Γιατρών Χωρίς Σύνορα έκαναν 319 επείγουσες παρεμβάσεις για ασθενείς που έκαναν σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματίζονταν, τις περισσότερες το τελευταίο τρίμηνο του έτους.

[4] Βλ. σημ. 6 παρακάτω.

[5] Το πρόγραμμα PHILOS – Επείγουσα παρέμβαση υγείας για την προσφυγική κρίση είναι ένα πρόγραμμα του Υπουργείου Υγείας, το οποίο εφαρμόζεται από το ΚΕΕΛΠΝΟ, για την αντιμετώπιση της προσφυγικής κρίσης με την κάλυψη των υγειονομικών και ψυχοκοινωνικών αναγκών των ανθρώπων που ζουν στους υπαίθριους καταυλισμούς. https://philosgreece.eu/en/

[6] Γιατροί Χωρίς Σύνορα, Κατάσταση έκτακτης ανάγκης για την ψυχική υγεία στη Σάμο και τη Λέσβο – Γιατί ο εγκλωβισμός των αιτούντων άσυλο στα ελληνικά νησιά πρέπει να σταματήσει, Οκτώβριος 2017. Γιατροί Χωρίς Σύνορα, Δραματική επιδείνωση των συνθηκών για τους αιτούντες άσυλο στη Λέσβο, Ιούλιος 2017. Γιατροί Χωρίς Σύνορα, Ένας χρόνος από τη συμφωνία ΕΕ-Τουρκίας: αμφισβητώντας τα «εναλλακτικά στοιχεία» της ΕΕ, Μάρτιος 2017.