Είστε εδώ
Αρχική σελίδα / Νέα / Συμφωνία Ιταλίας-Λιβύης: Πέντε χρόνια βίας και κακοποίησης – χρηματοδοτούμενης από την ΕΕ - στη Λιβύη και την κεντρική Μεσόγειο
Ρώμη, 2 Φεβρουαρίου 2022
Εννιακόσια δολάρια έκαναν τη διαφορά μεταξύ φυλάκισης και ελευθερίας για τον 23χρονο Kouassi [δεν είναι το πραγματικό του όνομα], ο οποίος εγκατέλειψε το σπίτι του στην Ακτή Ελεφαντοστού και πωλήθηκε σε διακινητές ανθρώπων στη Λιβύη. Αφού διασώθηκε από ένα μη αξιόπλοο σκάφος που βούλιαζε στην κεντρική Μεσόγειο από το πλοίο έρευνας και διάσωσης Geo Barents των Γιατρών Χωρίς Σύνορα, ο Kouassi δήλωσε στην ομάδα μας στο πλοίο ότι είχε συλληφθεί στη Λιβύη για τρεις μήνες το 2020, αφού πέρασε τα σύνορα από την Αλγερία.
«Οι φρουροί βάζουν χειροπέδες στους αστραγάλους και τους καρπούς μας», δήλωσε ο Kouassi. «Έχω πολλές ουλές στους αστραγάλους μου. Πέρασα τρεις μήνες με χειροπέδες. Μας χτυπούν – μας χτυπούν με ξύλινα και μεταλλικά ραβδιά. Έχω ακόμα ουλές από κοψίματα με μαχαίρια στην πλάτη μου. Ήταν μια φυλακή στην έρημο, ένα σπίτι ημιτελές στο οποίο είχαμε πωληθεί. Ήμασταν περίπου 10 σε ένα δωμάτιο και υπήρχαν πολλά δωμάτια. Αφαίρεσαν ό,τι είχαμε πάνω μας. Ζήτησαν μισό εκατομμύριο φράγκα [900 δολάρια ΗΠΑ] από τους γονείς μας για την απελευθέρωσή μας».
Όπως ο Kouassi, χιλιάδες γυναίκες, παιδιά και άνδρες διακινούνται, γίνονται θύματα εκμετάλλευσης, κρατούνται αυθαίρετα, βασανίζονται και αποτελούν μέσο προκειμένου οι διακινητές να αποσπάσουν χρήματα στη Λιβύη απλώς και μόνο επειδή είναι μετανάστες. Κατά την άφιξή τους στη χώρα, πολλοί μετανάστες απαγάγονται και κρατούνται αιχμάλωτοι από πολιτοφυλακές ή άλλες ένοπλες ομάδες και αντιμετωπίζονται από διακινητές και λαθρέμπορους ως συνάλλαγμα. Οι μετανάστες που ζουν σε πόλεις υφίστανται διακρίσεις, διώκονται και αντιμετωπίζουν τη συνεχή απειλή μαζικών συλλήψεων και αυθαίρετης φυλάκισης.
«”Καταστροφική”, έτσι θα περιέγραφα την τρέχουσα κατάσταση στη Λιβύη», λέει ο Mustafa [δεν είναι το πραγματικό του όνομα], μετανάστης από το Μάλι που ζει στη Λιβύη εδώ και αρκετά χρόνια. «Ένας ξένος είναι σαν ένα ματωμένο διαμάντι - μπορεί να απαχθεί για να βγάλουν χρήματα από αυτόν. Χρήματα για να απελευθερωθεί και μετά ίσως απαχθεί ξανά. Κάποιοι μετανάστες κατέληξαν να πεθαίνουν στη φυλακή, και μετά, απλά τους πέταξαν έξω σαν να ήταν ζώα. Οι οικογένειές τους δεν ξέρουν καν πού είναι θαμμένοι. Γι' αυτό άνθρωποι σαν εμένα υποφέρουν εδώ. Και η Ευρώπη δίνει τα μέσα για να τροφοδοτήσει αυτό το σύστημα που προκαλεί τόσο πόνο».
Αρκετές διεθνείς εκθέσεις, καθώς και χιλιάδες μαρτυρίες επιζώντων, έχουν τεκμηριώσει την αποτρόπαια μεταχείριση μεταναστών και προσφύγων στη Λιβύη. Τον Νοέμβριο του 2021, η διερευνητική αποστολή του ΟΗΕ στη Λιβύη[1] διαπίστωσε ότι αυτές οι παραβιάσεις αποτελούσαν εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν κάνει τα στραβά μάτια σε αυτά τα εγκλήματα. Τα αδιάσειστα στοιχεία δεν τους εμπόδισαν να συνάψουν συμφωνίες με τις λιβυκές αρχές για τον έλεγχο της μετανάστευσης προς την Ευρώπη.
Τον Φεβρουάριο του 2017, η ιταλική κυβέρνηση υπέγραψε μία χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ συμφωνία με τη λιβυκή κυβέρνηση: το Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU) για τη μετανάστευση[2]
Ανανεώθηκε το 2020 για άλλα τρία χρόνια, το Μνημόνιο Συνεργασίας αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης αμυντικής στρατηγικής που ακολουθούν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η οποία βασίζεται σε μια προσέγγιση ασφάλειας κατά των μεταναστών. Αντί να παρέχει προστασία στους μετανάστες, επιδιώκει να τους κρατήσει εκτός.
Στο πλαίσιο αυτής της συμφωνίας, η Ιταλία και η ΕΕ βοηθούν τη λιβυκή ακτοφυλακή να ενισχύσει την ικανότητά της για θαλάσσια επιτήρηση, παρέχοντάς τους οικονομική στήριξη και τεχνικά μέσα. Από το 2017, η Ιταλία έχει δεσμεύσει 32,6 εκατομμύρια ευρώ για διεθνείς αποστολές για τη στήριξη της λιβυκής ακτοφυλακής, με 10,5 εκατομμύρια ευρώ να διατίθενται το 2021[3].
Αυτή η βοήθεια έρχεται εις βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των μεταναστών και των προσφύγων, καθώς σχεδόν όλοι όσοι συλλαμβάνονται στη θάλασσα από τη λιβυκή ακτοφυλακή καταλήγουν σε ένα κέντρο κράτησης της Λιβύης. Η συμφωνία μεταξύ Ιταλίας και Λιβύης υποστηρίζει το σύστημα εκμετάλλευσης, εκβιασμού και κακοποίησης στο οποίο τόσοι πολλοί μετανάστες βρίσκονται παγιδευμένοι.
«Βασανίστηκα και ξυλοκοπήθηκα», λέει ο Bashir, 17 ετών, από τη Σομαλία, ο οποίος κρατήθηκε για έναν χρόνο σε απομόνωση και απόλυτο σκοτάδι σε ένα μικρό κελί σε άτυπο κέντρο κράτησης στην Kufra. «Προσευχήθηκα στον Θεό να πάρει την ψυχή μου αντί να με βασανίσουν. Οι φρουροί πήραν καμένο πλαστικό και το έβαλαν επάνω στο σώμα μου. Έμενα σε ένα μικρό δωμάτιο, δεν μπορούσες καν να δεις, ούτε να σταθείς όρθιος, έπρεπε να κάθεσαι. Μόνος στο δωμάτιο, χωρίς τίποτα. Χωρίς παράθυρα. Έμεινα για έναν χρόνο. Όταν αφέθηκε ελεύθερος, δεν μπορούσα να σταθώ στα πόδια μου την πρώτη μέρα επειδή δεν μπορούσα να τεντώσω τα γόνατά μου. Και δεν μπορούσα να δω τίποτα γιατί ήμουν στο σκοτάδι για έναν χρόνο.»
Ελλείψει ασφαλών και νόμιμων διαδρομών από τη Λιβύη, για τους περισσότερους μετανάστες ο μόνος δρόμος προς την ασφάλεια είναι η διέλευση της Μεσογείου Θάλασσας. Πολλοί επιζώντες αφηγούνται πολλαπλές προσπάθειες να διασχίσουν την πιο θανατηφόρα μεταναστευτική οδό στον κόσμο, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την κράτησή τους στη Λιβύη και τον εγκλωβισμό τους σε έναν κύκλο βίας, κακοποίησης και εκβιασμού.
Ενώ οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραιτήθηκαν από την ευθύνη προς τη Λιβύη για την επίβλεψη των επιχειρήσεων διάσωσης σε μια τεράστια περιοχή της Μεσογείου, αντί να εξασφαλίσουν μια κρατική ενεργή και στοχευμένη δυνατότητα έρευνας και διάσωσης στην κεντρική Μεσόγειο Θάλασσα, περίπου 1.553 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην προσπάθεια να τη διασχίσουν το προηγούμενο έτος.
«Οι άνθρωποι που διασχίζουν τη Μεσόγειο δεν έχουν καμία επιλογή από το να το πράξουν», λέει ο Juan Matias Gil, επικεφαλής αποστολής των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στις επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στην κεντρική Μεσόγειο. «Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν την εξουσία να αποφασίζουν για τις μεταναστευτικές πολιτικές, ωστόσο έχουν επιλέξει στρατηγικές αποτροπής και συνοριακή άμυνα αντί του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της προστασίας των ανθρώπινων ζωών».
«Αντί να δημιουργήσουν εθελοντικές, νόμιμες και ασφαλείς εναλλακτικές λύσεις για τη διέλευση της Μεσογείου, η ΕΕ και η Ιταλία έχουν συνάψει συμφωνία στην οποία η Λιβύη χρησιμεύει ως τόπος κράτησης μεταναστών και αιτούντων άσυλο», αναφέρει ο Gil. «Εν τω μεταξύ, η Ευρώπη αδιαφορεί ενώ στη Λιβύη χρηματοδοτείται και προωθείται από την ΕΕ και την Ιταλία ένα σύστημα εκμετάλλευσης, εκβιασμού και κακοποίησης. Καλούμε την ιταλική κυβέρνηση και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ να τερματίσουν κάθε άμεση και έμμεση πολιτική και υλική στήριξη του συστήματος επιστροφής μεταναστών, προσφύγων και αιτούντων άσυλο στη Λιβύη και κράτησής τους εκεί»
.
Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα διεξάγουν επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης στην κεντρική Μεσόγειο από το 2015, δουλεύοντας σε οκτώ διαφορετικά σκάφη έρευνας και διάσωσης (μόνοι τους ή σε συνεργασία με άλλες ΜΚΟ). Όλα αυτά τα χρόνια, οι ομάδες μας βοήθησαν να σωθούν περισσότερες από 80.000 ζωές. Από την έναρξη των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης στο Geo Barents τον Μάιο του 2021, οι ομάδες των Γιατρών Χωρίς Σύνορα έχουν διασώσει 1.903 ανθρώπους και έχουν ανασύρει τις σωρούς 10 ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους.
[1]https://www.ohchr.org/EN/HRBodies/HRC/FFM_Libya/Pages/Index.aspx
[2] Οι δραστηριότητες που υλοποιούνται στο πλαίσιο του Μνημονίου Συνεργασίας χρηματοδοτούνται μέσω του ιταλικού «ψηφίσματος αποστολών», του νομικού πλαισίου μέσω του οποίου η ιταλική κυβέρνηση και το κοινοβούλιο επιτρέπουν και χρηματοδοτούν διεθνείς στρατιωτικές δεσμεύσεις, καθώς και του προγράμματος της ΕΕ «Στήριξη της ολοκληρωμένης διαχείρισης των συνόρων και της μετανάστευσης στη Λιβύη» (γνωστό και ως IBM, ή Ολοκληρωμένη Διαχείριση των Συνόρων). 42 εκατομμύρια ευρώ για τη χρηματοδότηση της IBM προέρχονται από το Καταπιστευματικό Ταμείο Έκτακτης Ανάγκης της ΕΕ για την Αφρική (EUTF), ένα πρόγραμμα υποστήριξης των αρχών διαχείρισης των συνόρων της Λιβύης, των δραστηριοτήτων έρευνας και διάσωσης στη θάλασσα και στην ξηρά, καθώς και της επιβολής του νόμου.
[3]https://www.oxfamitalia.org/wp-content/uploads/2021/07/CS_-MIGRANTI-OXFAM_AUMENTANO-DI-NUOVO-I-FONDI-ITALIANI-ALLA-GUARDIA-COSTIERA-LIBICA_3_7_2021.pdf